AVRUPA SOSYAL GÜVENLİK SÖZLEŞMESİ HAKKINDA 14.10.2021 TARİHLİ VE 2021/34 SAYILI GENELGE

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü _______________________________________________________________________________________________________________________________ 10 1/19 Sayı : E-15591373-010.99-33336311 14.10.2021 Konu : Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesi GENELGE Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesi (Genelgede bundan sonra Sözleşme olarak anılacaktır) çok taraflı sosyal güvenlik anlaşması olup Sözleşme; Avusturya, Belçika, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, İspanya ve Türkiye olmak üzere 8 ülke tarafından onaylamıştır. Sözleşme, Ülkemiz bakımından Avusturya ve Lüksemburg ile birlikte ilk olarak 01/03/1977 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ayrıca anılan Sözleşmenin uygulanmasını göstermek amacıyla hazırlanmış olan Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin Uygulanmasına İlişkin Ek Anlaşma (Bundan sonra Ek Anlaşma olarak anılacaktır) aynı ülkelerce Sözleşme ile aynı tarihte yürürlüğe girmek üzere onaylanmıştır. Bu doğrultuda; söz konusu sözleşme hükümleri, aramızda ikili sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan İspanya ve Portekiz ile müşterek sigortalıları hakkında uygulanacaktır. BİRİNCİ KISIM GENEL AÇIKLAMALAR Sözleşme; Bölüm I, (Genel Hükümler), Bölüm II (Uygulanacak Mevzuatın Tespitine İlişkin Hükümler), Bölüm III (Çeşitli Yardımlara İlişkin Özel Hükümler), Bölüm IV (Çeşitli Hükümler), Bölüm V (Geçici ve Son Hükümler) hükümleri olmak üzere 5 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; tanımlar, Sözleşmenin mevzuatsal ve kişisel kapsamı, Akit Taraf vatandaşlarının eşit muameleye tabi tutulması, sosyal güvenlik alanındaki hakların diğer Akit Tarafta da kullanılabileceğine ilişkin hükümler, İkinci bölümde; çalışanlar, geçici görevliler, uluslararası taşımacılık işletmeleri personeli ve gemi adamları ile diplomatik temsilcilik görevlilerinin hangi Akit Tarafın sosyal güvenlik mevzuatına tabi tutulacağına, geçici görev süresinin azami sınırlarına, ölüm ödeneklerine, işsizlik yardımlarına ve aile yardımlarına ilişkin hükümler, Üçüncü bölümde; hastalık, analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, iş kazası ve meslek hastalığı sigortalarına ilişkin hükümler, Dördüncü bölümde; idari yardımlaşma, yazışma, hesaplaşma ve tıbbi kontrole ilişkin hükümler, Beşinci bölümde ise Sözleşmenin yürürlüğe girmesi ve yürürlükte kalma süresi ile Sözleşme öncesi ve sonrası haklara ilişkin hükümler, yer almaktadır.

_______________________________________________________________________________________________________________________________ 10 2/19 1. Kavramlar Bu Genelgede geçen: 1. Kurum: Sosyal Güvenlik Kurumunu, 2. Kanun: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununu, 3. Sözleşme: Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesini, 4. Ek Anlaşma: Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin Uygulanmasına İlişkin Ek Anlaşmayı, 5. Mevzuat: Sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihte Akit Taraflardan birine ait ülkede yürürlükte bulunan veya sonradan yürürlüğe girecek olan ve Sözleşmenin 2 nci maddesinin birinci ve ikinci paragraflarında belirtilen sosyal güvenlik dalları ve rejimleri ile sosyal güvenlik alanı ile ilgili kanun, yönetmelik ve diğer yasal düzenlemeleri, 6. Yetkili Makam: Sözleşme kapsamında yer alan mevzuatın uygulanması ile görevli olan Bakanlıkları, 7. Yetkili Kurum: Sözleşmenin 2 nci maddesinde belirtilen mevzuatın tamamının veya bir kısmının uygulanmasından ve yardımların ödenmesinden sorumlu kurumları, 8. Sigortalı: Sözleşmenin 2 nci maddesinde belirtilen mevzuata tabi olan ya da evvelce tabi olmuş kişileri, 9. Sigortalılık Süresi: Sözleşmenin 2 nci maddesinde belirtilen mevzuata göre prim ödenmiş olan veya ödenmiş sayılan süreyi, 10. Yardım: Sözleşmenin 2 nci maddesinde belirtilen ilgili ulusal mevzuat tarafından sağlanan her türlü ayni ve nakdi yardımı, 11. İkamet: Sürekli olarak ikamet edilmekte olan yerini, 12. Bulunma: Geçici olarak bulunulan yerini, ifade eder. 2. Sözleşmenin Uygulama Alanı İki taraflı uluslararası sözleşmelerde olduğu gibi çok taraflı uluslararası sözleşmeler, söz konusu sözleşmede yer alan yürürlük süreçlerinin tamamlanmasından sonra bu sözleşmeyi onaylayan ülkeler bakımından yürürlüğe girmekte ve sözleşmeye taraf ülkeler arasında herhangi bir ikili sözleşme akdedilmesine ihtiyaç duyulmaksızın doğrudan uygulanmaya başlanmaktadır. Bu bakımdan Sözleşme'nin taraf ülkeler arasında uygulanabilmesi için ayrıca ikili anlaşma, sözleşme, protokol, mutabakat zaptı, vb. metinlerin imzalanmasına ihtiyaç bulunmamaktadır. Sözleşmenin 2 nci maddesine göre Sözleşme, hastalık ve analık yardımları, malullük yardımları, yaşlılık yardımları, ölüm yardımları, iş kazaları ve meslek hastalıkları halinde yapılan yardımlar, ölüm ödenekleri, işsizlik yardımları, aile yardımlarını kapsamaktadır. Ancak, Sözleşmenin 3 üncü maddesi ve II numaralı Ek'ine göre Sözleşmeye taraf ülkeler, ülkeleri bakımından Sözleşmenin hangi sigorta rejimlerine uygulanacağını ve bu rejimlere ilişkin uygulanacak mevzuatı (diğer bir ifadeyle ülkeleri bakımından Sözleşme kapsamını) Sözleşmenin II numaralı ekinde belirtmektedir. Ülkemiz; hizmet

_______________________________________________________________________________________________________________________________ 10 3/19 akdine tabi çalışan sigortalılar için hastalık, analık, maluliyet, yaşlılık, ölüm, iş kazası ve meslek hastalıkları ile kendi nam ve hesabına çalışanlar bakımından maluliyet, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin hükümleri uygulayacağını, ölüm ödenekleri, işsizlik yardımları, aile yardımlarını ise uygulamayacağını beyan etmiş ve kamu görevlileri ise tamamen Sözleşme kapsamı dışında tutulmuştur. Bu doğrultuda, Sözleşme, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılar ile bu kapsamda gelir/aylık alanlar için hastalık, analık, maluliyet, yaşlılık, ölüm, iş kazası ve meslek hastalıklarını, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar ile gelir/aylık alanlar için malullük, yaşlılık ve ölüm sigortasını kapsamaktadır. Ancak, Sözleşmenin 26 ncı maddesi gereği hastalık ve analık hükümlerinin uygulanması ülkeler arasında mutabakata bağlı olduğundan ve Ülkemiz ile İspanya ve Portekiz arasında bu yönde bir mutabakat olmadığından hastalık ve analık hükümleri uygulanmayacaktır. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen emekli sandıkları Sözleşme kapsamında olup Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olanlar için uygulanan Sözleşme hükümleri bunlar hakkında da uygulanacaktır. Bu kişiler hakkında ilgili ülke yetkili kurumları ile yapılacak yazışmalara Kurum aracılık yapacaktır. Ancak talep formülerlerinin düzenlenerek Kuruma intikal ettirilmesi ile ilgili işlemler, ilgili sandık tarafından gerçekleştirilecektir. İKİNCİ KISIM SÖZLEŞMENİN UYGULANMASI VE FORMÜLERLER Sözleşmenin uygulanmasında kullanılmak üzere, Ek Anlaşmanın 2 nci maddesinin bir ila üçüncü paragrafları hükümlerine istinaden 29 adet Türkçe formüler ihdas edilmiştir. Uygulamada kullanılacak formülerin rumuzu "CE" olacaktır. Anılan formülerler, Kurum intranet sayfasında “Kurumsal/ Dokümanlar/ Yurtdışı/ Formülerler” bölümünde yayımlanmıştır. Formülerler, bu Genelgede yer alan açıklamalar doğrultusunda, bilgilerin doğruluğu kontrol edildikten sonra doldurularak onaylanacaktır. BİRİNCİ BÖLÜM UYGULANACAK MEVZUATIN BELİRLENMESİ Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin geçici görevli göndermeye ilişkin 15 inci maddesi, hemen uygulanacak hükümlerden olup İspanya ve Portekiz için uygulanacak olan geçici görevli göndermeye ilişkin hükümler aşağıda açıklanmıştır. Sözleşmenin 14 üncü maddesine göre; - Bir Akit Taraf ülkesinde çalışan işçiler, diğer bir Akit Taraf ülkesinde ikamet etmiş olsalar veya bunları çalıştıran müessesenin iş merkezi veyahut işverenin ikametgahı diğer bir Akit Taraf ülkesinde bulunsa dahi, ülkesinde çalıştıkları, - Bir Akit Taraf ülkesinde kendi hesabına çalışanlar, diğer bir Akit Taraf ülkesinde ikamet etmiş olsalar dahi, ülkesinde çalıştıkları, Akit Tarafın mevzuatına tabi olurlar.

_______________________________________________________________________________________________________________________________ 10 4/19 Diğer yandan, Sözleşmenin 14, 15 ve 16 ncı maddelerinde; geçici görevle diğer Akit Tarafa gönderilenler, bir Akit Taraf ülkesinde kendi hesabına çalışanlar, Akit Taraflardan birinin bayrağını taşıyan bir gemide çalışan işçiler, hava, kara ve demiryolu taşımacılığı personeli ile elçilik veya konsolosluklarda çalışan müstahdemlerle, elçilik veya konsolosluk mensuplarının şahsi hizmetinde çalışan kimselerin hangi Akit Tarafın mevzuatına tabi kalacaklarına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Sözleşmenin 14 üncü maddenin (c) bendinde yer alan ve kendi hesabına çalışanların diğer bir Akit Taraf ülkesinde ikamet etmiş olsalar dahi, ülkesinde çalıştıkları tarafın mevzuatına tabi olacakları yönündeki kuralın istisnalarına aşağıda yer verilmiştir. Kendi hesabına çalışanların mevzuata tabi kalma yönünden yapılacak işlemlerde bu istisnalar dikkate alınarak işlem yapılması gerekmektedir. Kendi hesabına çalışanların diğer bir Akit Taraf ülkesinde ikamet etmiş olsalar dahi, ülkesinde çalıştıkları tarafın mevzuatına tabi olacakları yönündeki kuralın istisnaları: (a) Kendi hesabına çalışan kimselerden Akit Taraflardan birinin ülkesinde ikamet edip işlerini diğer bir Akit Taraf ülkesinde yürütenler: (i) İşin yürütüldüğü Akit Taraf ülkesinde bunlar hakkında uygulanacak mevzuat yoksa; (ii) Kendi hesabına çalışanlar ilgili iki Akit Taraf mevzuatına göre, sırf ilgili Akit Tarafların ülkesinde ikamet etmiş olmaları nedeniyle bu Akit Tarafların mevzuatına tabi iseler; haklarında ikamet ettikleri Akit Tarafın mevzuatı uygulanır. (b) Normal olarak iki veya daha fazla Akit Taraf ülkesinde kendi hesabına çalışan kimseler, o ülkede kısmen çalıştıkları veya o Taraf mevzuatına göre, sırf o Tarafın ülkesinde ikamet ettikleri için o Tarafın mevzuatına tabi oldukları takdirde, haklarında hangi Akit Tarafın ülkesinde ikamet ediyorlarsa o Tarafın mevzuatı uygulanır. (c) Yukarıdaki bentte sözkonusu edilen kendi hesabına çalışan kimseler, işlerinin bir kısmını ikamet ettikleri Akit Taraf ülkesinde yürütmüyorlarsa veya o Tarafın mevzuatına göre, sırf o ülkede ikamet etmiş olmaları o Tarafın mevzuatına tabi tutulmaları için bir sebep teşkil etmiyorsa veyahut o Akit Tarafın bunlar hakkında uygulayacağı mevzuatı yoksa, bu kimseler ilgili Akit Tarafların veya onların yetkili makamlarının ortaklaşa tespit edecekleri mevzuata tabi olurlar. 1. Bir İşin İcrası İçin İspanya veya Portekiz'e Gönderilen Sigortalıların Tabi Olacağı Mevzuat 1.1 İlk 12 Aylık Süre İçin İlgili hükümler Sözleşmenin 14/1-(a),15/1- (a) (i) maddesi Ek anlaşmanın 12. maddesi CE.1 Geçici Gönderme Belgesi Sözleşmenin 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmüne göre bir Akit Taraf ülkesinde çalışan sigortalılar (diğer bir Akit Taraf ülkesinde ikamet etmiş olsalar veya bunları çalıştıran iş yerinin merkezi veya işverenin ikametgâhı diğer bir Akit Taraf ülkesinde bulunsa dahi ) gönderildikleri ülkenin mevzuatına tabi olacaktır. Sözleşmenin 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (i) alt bendine göre ise; Akit Taraflardan birinin ülkesinde normal işvereni olan bir iş yeri tarafından istihdam edilen ve bu iş yeri hesabına bir işin yapılması için diğer bir Akit Taraf ülkesine gönderilen sigortalılar bu işin görülmesi için

_______________________________________________________________________________________________________________________________ 10 5/19 tahmin edilen süre 12 ayı geçmemek üzere (diğer ülkede çalışma sürelerini tamamlamış bulunan sigortalıların yerini almak üzere gönderilmemiş olmak şartıyla) ülkesinde istihdam edildikleri Akit Tarafın mevzuatına tabi olacaktır. Bu doğrultuda; Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesine göre, İspanya’ya veya Portekiz'e geçici görevli olarak gönderilenlere mevzuat tayinini belirleyen CE.1 formüleri verilecektir. CE.1 formüleri aşağıdaki kurallar çerçevesinde doldurulacaktır: - Ulaştırma sektöründe çalışanlara kesinlikle CE.1 formüleri düzenlenmeyecektir. - 1 no’lu sütunda yer alan sigortalıya ait bilgiler eksiksiz olarak doldurulacaktır. - 2 no’lu sütuna sigortalıya eşlik eden aile bireyleri kaydedilecektir. - 3 no’lu sütuna işverene ait bilgiler kaydedilecektir. Aynı zamanda işverenin imza ve kaşesinin bulunması gerekmektedir. - 4 no’lu sütuna geçici görevlendirme süresi yazılacaktır. 4.1 ve 4.2 no’lu sütunlar yabancı ülkedeki çalışmaya ait bilgiler ile doldurulacaktır. - Hastalık sigortasına ilişkin 6 no’lu sütun işlem yapılmadan üstü çizilmek suretiyle kapatılacaktır. - 7 ve 8 no’lu sütuna belgeyi düzenleyen SGİM/SGM'nin bilgileri ve adresi kaydedilecektir. - Formülerin 2 no'lu sütununda yer alan "Kızlık Soyadı" kısmı gereği halinde doldurulacaktır. Geçici görevlendirme talebi yapılırken çalışan veya işveren tarafından doldurulacak olan Ek-1'de yer alan "Yurt Dışı Geçici Görev Talep Dilekçesi" ve ekinde görev yazısı, İspanya veya Portekiz'deki işveren ile yapılmış olan iş sözleşmesinin Kuruma ibraz edilmesi gerekmektedir. Başvuruya istinaden CE.1 formüleri, Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamındaki sigortalının iş yerinin kayıtlı olduğu, Kanunun 4/1-(b) bendi kapsamındaki sigortalının faaliyette bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğü (SGİM) veya sosyal güvenlik merkezi (SGM) tarafından üç nüsha halinde düzenlenerek iki nüshası İspanya veya Portekiz yetkili kurumuna verilmek üzere sigortalı veya işverene verilecek ve bir nüshası da dosyasında saklanacaktır. 1.2. İlk 12 Aylık Sürenin Dolmasından Sonra İlgili hükümler Sözleşmenin 14/1-(a),15/1- (a) (ii) maddesi Ek anlaşmanın 12. maddesi CE.2 Geçici Gönderme Süresinin Uzatılması Sözleşmenin 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi (ii) alt bendine göre geçici görevlendirilen sigortalı tarafından görülecek işin süresinin beklenmedik nedenlerle önceden tahmin edilenden fazla devam etmesi ve geçici görev süresinin 12 ayı geçmesi halinde, bu sigortalı hakkında iş tamamlanıncaya kadar Kurumumuz mevzuatının uygulanmasına devam edilebilmesi yabancı ülke yetkili makamının muvafakatine bağlıdır. Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamındaki sigortalının İspanya veya Portekiz'deki çalışma süresinin 12 ayı aşması ve işverenin talep etmesi halinde, geçici görev süresi yetkili kurumların karşılıklı mutabakatı ile iş tamamlanıncaya kadar istisnai olarak uzatılabilmektedir.

_______________________________________________________________________________________________________________________________ 10 6/19 4/1-(a) sigortalıları için işverenler tarafından SGİM/SGM’lerin yurtdışı işlemler servisine gönderilen geçici görev süresinin uzatılmasına dair talepler Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü'ne (EHGM) gönderilecektir. İspanya veya Portekiz yetkili kurumu ile geçici görev süresinin uzatılmasına ilişkin yazışmalar EHGM tarafından gerçekleştirilecektir. Bu doğrultuda; Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesine göre, İspanya’ya veya Portekiz'e geçici görevli olarak gönderilenlerin görev süresinin uzatılması için CE.2 formüleri düzenlenecektir. Talebe istinaden ilgili SGİM/SGM tarafından sigortalı hakkında uzatılmak istenen sürenin belirtildiği CE.2 formülerinin 4.4, 5 ve 6 numaralı bölümleri doldurulmak suretiyle üç nüsha halinde düzenlenerek İspanya veya Portekiz yetkili kurumunun onayının alınması için iki nüshası Yurtdışı Sözleşmeler ve Emeklilik Daire Başkanlığı'na (YSEDB) gönderilecektir. YSEDB tarafından İspanya veya Portekiz yetkili kurumunun onayı alınacaktır. Alınan onay geciktirilmeden ilgili SGİM/SGM’ye gönderilecektir. Onay yazısını alan SGİM/SGM onay yazısının bir nüshasını işverene verecek/gönderecek, bir nüshasını ise işyeri dosyasında muhafaza edecektir. Akit ülke yetkili makamı, sigortalının Kurum mevzuatına tabi kalıp kalmayacağını, CE.2 formülerinin (B) bölümünü doldurup onayladıktan sonra bir suretini Kurumumuza göndererek bildirecektir. 2. Bir İşin İcrası İçin İspanya veya Portekiz'den Ülkemize Gönderilen Sigortalıların Tabi Olacağı Mevzuat 2.1 İlk 12 Aylık Süre İçin İlgili hükümler Sözleşmenin 14/1-(a),15/1- (a) (i) maddesi Ek anlaşmanın 12. maddesi CE.1 Geçici Gönderme Belgesi Sözleşmenin 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmüne göre bir Akit Taraf ülkesinde çalışan sigortalılar (diğer bir Akit Taraf ülkesinde ikamet etmiş olsalar veya bunları çalıştıran iş yerinin merkezi veya işverenin ikametgâhı diğer bir Akit Taraf ülkesinde bulunsa dahi) ile kendi nam ve hesabına çalışanlar ülkesinde çalıştıkları Akit Taraf mevzuatına tabi olacaktır. Sözleşmenin 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi (i) alt bendine göre ise; Akit Taraflardan birinin ülkesinde normal işvereni olan bir iş yeri tarafından istihdam edilen ve bu iş yeri hesabına bir işin yapılması için diğer bir Akit Taraf ülkesine gönderilen işçiler, bu işin görülmesi için tahmin edilen süre 12 ayı geçmemek (diğer ülkede çalışma sürelerini tamamlamış bulunan sigortalıların yerini almak üzere gönderilmemiş olmak) şartıyla gönderildikleri ülkenin mevzuatına tabi olacaktır. Bu doğrultuda; İspanya veya Portekiz'den işvereni tarafından bir işin icrası için Türkiye'ye gönderilenler ile kendi nam ve hesabına çalışanlar 12 ayı aşmamak üzere İspanya veya Portekiz mevzuatına tabi kalmaya devam edecektir. Bu şekilde ülkemize gönderilenlerin İspanya veya Portekiz mevzuatına tabi olabilmeleri için, İspanya veya Portekiz yetkili kurumu tarafından geçici görev süresi için düzenlenmiş olan CE.1 formülerinin Kuruma ibraz edilmesi gerekmektedir.

Belgenin tamamı için yukarıdaki PDF'i görüntüleyin veya indirin.