GSS Nedir, GSS'li Nasıl Olunur? (Kapsam, Tescil, Gelir Testi, Prim)

Türkiye'de yaşayan herkes ya genel sağlık sigortalısı (GSS'li) ya da bir GSS'linin bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak sağlık güvencesi altındadır. Bu rehber "GSS'li nasıl olunur?" sorusunu en baştan, sade bir dille anlatıyor: GSS nedir, kimler hangi kapsamda GSS'li olur, kayıt (tescil) nasıl yapılır, gelir testi nedir, prim ne kadar ve ne zaman ödenir, sağlık hizmetinden yararlanmak için ne gerekir ve GSS ne zaman biter.

Prim ve sınır tutarları sayfaya yazılı değildir; yürürlükteki asgari ücretten otomatik hesaplanır. Asgari ücret değiştiğinde bu sayfadaki tutarlar da kendiliğinden güncellenir.

1. GSS nedir?

Genel sağlık sigortası (GSS), kişilerin önce sağlıklarının korunmasını, hastalandıklarında ise tedavi masraflarının karşılanmasını sağlayan sigortadır. GSS'li, Türkiye'de yaşayan ve bu sigortanın kapsamına giren kişidir. Nüfusun yaklaşık %99'u bu kapsamdadır. Bilmeniz gereken üç temel şey:

• GSS zorunludur. Çalışanlar hem sigortalı hem GSS'lidir. Şartları taşıyan kişi "istemiyorum" diyerek dışarıda kalamaz; SGK onu kendisi kaydeder.

• Prim ile hizmet ayrı şeylerdir. Ödediğiniz prim tutarı, alacağınız sağlık hizmetinin miktarını değiştirmez.

• Çoğu zaman başvuru gerekmez. Çalışanlar, emekliler ve aylık alanlar kendiliğinden kaydedilir. Başka güvencesi olmayanları SGK kendisi 60/g olarak kaydeder. Başvuru yalnızca bazı durumlarda gerekir (örneğin eşinizin sigortasındayken kendi GSS'nizi istemek, yabancı ya da Türk soylu olmak).

Kısa sözlük: BYK = bakmakla yükümlü olunan kişi; bir GSS'linin eşi, çocuğu ve bakımını üstlendiği anne-babası gibi, prim ödemeden onun üzerinden sağlık hizmeti alan kişi. Tescil = SGK'nın sizi hangi kapsamda (60/g, 60/c-1 gibi) GSS'li saydığını kaydetmesi. Gelir testi = Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının (SYDV), hanedeki kişi başına aylık geliri bulmak için yaptığı inceleme. Asgari ücret = bu rehberde hep brüt (vergi-kesinti öncesi) asgari ücret; şu an 33.030,00 ₺.

2. Kimler hangi kapsamda GSS'li olur?

GSS'liler "60/a, 60/b, 60/c-1, 60/g" gibi kodlarla anılır. Kapsamları gruplayarak anlatalım:

• Kendiliğinden kaydedilenler: çalışanlar (60/a), isteğe bağlı sigortalılar (60/b) ve emekli, aylık ya da gelir alanlar (60/f). Başvuru ya da bildirim gerekmez.

• Primi devletin ödediği 60/c kapsamları. c-1: gelir testinde kişi başına aylık geliri asgari ücretin üçte birinden az çıkanlar; ayrıca gelir testi yapılmadan 18 yaşından küçük çocuklar (başka güvenceleri yoksa), mezunlar (2 yıl) ve koruyucu tedbir kararı verilen kişiler. c-2: uluslararası koruma başvurusu yapanlar ve vatansızlar. c-3: 65 yaş üstü muhtaç, güçsüz, kimsesiz aylığı alanlar. c-4, 5, 6, 8, 10: şeref aylığı, vatani hizmet aylığı, nakdi tazminat aylığı alanlar; harp malulleri, terörle mücadele ve 15 Temmuz aylıkçıları; sporcu aylığı alanlar. c-7: devlet korumasında bakım ve rehabilitasyon hizmeti alanlar ile anne-babası olmayan 18 yaş altı çocuklar. c-9: köy korucusu aylığı alanlar. Aylık alanlar aylığa hak kazandıkları günden, diğerleri ilgili kurumun (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Göç İdaresi vb.) bildirimiyle GSS'li olur.

• Kamu kurumlarının bildirdikleri: işsizlik ödeneği alanlar (60/e, İŞKUR bildirir), stajyer avukatlar (60/8), ceza infaz kurumu personeli ve öğretmen adayları, er ve erbaşlar ile misafir askeri personel. Bunlar için de başvuru gerekmez; primlerini ilgili kurumlar öder.

• Başvuruyla GSS'li olanlar. 60/d: Türkiye'de en az 1 yıldır yaşayan yabancılar. 60/7: yabancı uyruklu öğrenciler. Ek 13: Türk soylu yabancılar. Primlerini kendileri öder (11. bölüm).

• Son kapsam: 60/g. Yukarıdakilerin hiçbirine girmeyen ve başka bir ülkede sağlık hakkı olmayan vatandaşlar. SGK sizi kendisi kaydeder; primi ya kendiniz ya da gelir testi sonucuna göre devlet öder (6 ve 7. bölümler).

GSS'li ya da BYK sayılmayanlar

Şu kişiler GSS'li de, bakmakla yükümlü olunan kişi de sayılmaz: cezaevindeki hükümlüler ve tutuklular; yabancı bir ülkenin kuruluşu tarafından iş için Türkiye'ye gönderilip orada sigortalı olduğunu belgeleyenler; yurt dışında yaşayıp o ülkenin sosyal güvenliğine bağlı olanlar; oturma izni olan ama Türkiye'de 1 yıldan az yaşayan yabancılar; yurt dışı hizmetini borçlanıp aylık alan ve Türkiye'de oturmayanlar; milletvekilleri, Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay ve Sayıştay üyeleri ile üst düzey komutanlar (emeklileri ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerle birlikte); banka, sigorta, oda ve borsa sandıklarının üyeleri (sandıklar SGK'ya devredilene kadar). Yaşadığı yeri Türkiye dışına taşıyan kişi de kapsam dışına çıkar; GSS'liliği o gün biter.

3. GSS'li olmak için hangi yoldan gideceğim?

Kapsamlar birbirinin yerine geçmez. Başka güvenceniz yoksa en sonda 60/g'ye düşersiniz. Durumunuzu şu sırayla kontrol edin:

1. Çalışıyor, emekli ya da isteğe bağlı sigortalı mısınız? O zaman zaten 60/a, 60/f ya da 60/b kapsamındasınız; başvuru gerekmez (4. bölüm; isteğe bağlı sigorta rehberi).

2. Eşiniz, anne-babanız ya da başka bir GSS'li sizi geçindiriyor mu? Şartları taşıyorsanız prim ödemeden onun üzerinden sağlık hizmeti alırsınız (5. bölüm). İsterseniz kendi GSS'nizi de talep edebilirsiniz.

3. Özel bir durumunuz var mı? Mezuniyet sonrası 2 yıl, stajyer avukatlık, 65 yaş üstü aylık, devlet korumasında olma, askerlik, uluslararası koruma, yabancı öğrencilik gibi durumlarda 2. bölümdeki ilgili kapsam geçerlidir.

4. Hiçbirine uymuyorsanız ve yurt dışında da sağlık hakkınız yoksa SGK sizi kendisi 60/g olarak kaydeder. Prim ödeyip ödemeyeceğinizi gelir testi belirler (6 ve 7. bölümler).

Sık görülen durumlar ve karşılıkları

• İşten ayrıldım, başka işim yok: İlk 10 gün (son 1 yılda 90 gün çalıştıysanız 100 gün) eski sigortanızla sağlık hizmeti alırsınız. Sonrasında SGK sizi 60/g olarak kaydeder, bildirim gelir; prim ödemek istemiyorsanız 1 ay içinde gelir testine başvurun.

• Üniversiteyi bitirdim, işim yok: 25 yaşını geçmemek şartıyla mezuniyetten sonra 2 yıl boyunca anne-babanızın sigortasından ya da (BYK olamıyorsanız) devlet primli 60/c-1 ile sağlık hizmeti alırsınız. Süre bitince 60/g olursunuz.

• Boşandım, eşimin sigortasındaydım: BYK'lığınız biter. Çalışmıyorsanız SGK sizi 60/g olarak kaydeder; gelir durumunuza göre gelir testi yaptırabilirsiniz.

• Eşim vefat etti, aylık bağlandı: Ölüm aylığı aldığınız günden itibaren 60/f kapsamında kendi GSS'lisiniz.

• Çalışmıyorum, prim ödeyemiyorum: 60/g olarak kaydedildiyseniz bildirimi aldıktan sonra 1 ay içinde SYDV'ye gidip gelir testi isteyin; sonuç 60/c-1 çıkarsa primi devlet öder.

• Yurt dışından kalıcı olarak döndüm: Türkiye'de adres kaydınızı yaptırdığınız andan itibaren (başka güvenceniz yoksa) 60/g olarak kaydedilirsiniz.

4. Çalışanlar, emekliler ve isteğe bağlı sigortalılar

Çalışanlar (60/a), isteğe bağlı sigortalılar (60/b) ve emekli, aylık ya da gelir alanlar (60/f) başvuru yapmaz; SGK sizi sigortalılığınızın ya da aylığınızın başladığı günden itibaren GSS'li olarak kaydeder. Bilmeniz gerekenler kısaca:

• Çırak, stajyer ve çalışan öğrenciler: Önce bir yakınının sigortasından yararlanıp yararlanmadıklarına bakılır; yararlanmıyorlarsa çalıştıkları sürece GSS'lilikleri çalışmaları üzerinden sürer. Kısmi zamanlı çalışan öğrenci 60/g olarak kaydedilmez.

• İşten ayrılırsanız: Sağlık hakkınız 10 gün, son 1 yılda 90 gün çalıştıysanız 90 gün daha sürer; sonrasında başka güvenceniz yoksa 60/g olarak kaydedilirsiniz (14. bölüm).

5. Bakmakla yükümlü olunan kişi (BYK) olarak sağlık hizmeti

Bir GSS'linin eşi, çocukları ve şartları taşıyan anne-babası prim ödemeden onun üzerinden sağlık hizmeti alır. Bunun için kişinin kendi sigortalılığı, aylığı ya da geliri olmamalı ve yurt dışında sigortalı olmamalıdır. Çocuklarla ilgili ayrıntılar için "Çocuğum sigortamdan nasıl faydalanır?" rehberine de bakabilirsiniz.

• Eş: Sigortalı olmayan, aylığı ya da geliri bulunmayan eş. İki eşin de GSS'li olabileceği durumlarda hangisinin GSS'li, hangisinin BYK olacağına eşler kendileri karar verir.

• 18 yaşından küçük çocuk: Evli olmayan çocuk, 18 yaşını dolduruncaya kadar hiçbir şart aranmadan (prim günü ve borç bakılmadan) yararlanır. Anne-baba ayrıysa velayeti olandan yararlanır.

• Lise ve dengi öğrenci: Evli olmayan, öğrenciliği süren çocuk 20 yaşına kadar (açık lise, çıraklık, işletmede mesleki eğitim ve özel eğitim meslek merkezleri dâhil).

• Üniversite öğrencisi: Ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora öğrencisi 25 yaşına kadar. Kaydını dondurduğu dönemde yararlanamaz; pedagojik formasyon eğitimi bu kapsama girmez. Öğrencilik bilgisi MEB ve YÖK kayıtlarından otomatik alınır; alınamazsa öğrenci belgesi istenir.

• Mezunlar: Lise mezunu 20, üniversite mezunu 25 yaşını geçmemek şartıyla, mezuniyeti izleyen günden itibaren 2 yıl daha BYK sayılır (prim borcuna bakılmaz). Anne-babası üzerinden BYK olamayanlar aynı süre boyunca gelir testi yapılmadan 60/c-1 kapsamına alınır.

• Engelli (malul) çocuk: Yaş sınırı yoktur; evli olmayan çocuğun SGK Sağlık Kurulunca engelli olduğunun tespit edilmesi gerekir.

• Evlat edinilen çocuk: Mahkeme kararıyla evlat edinilen çocuk, evlat edinenin bakmakla yükümlü olduğu kişidir; isterse öz anne-babasından da yararlanabilir.

• Anne-baba: Geçimi GSS'li çocuğu tarafından sağlanan, diğer çocuklarından sağlık yardımı almayan ve gelir testinde hanedeki kişi başına düşen geliri asgari ücreti (33.030,00 ₺) aşmayan anne ve baba. Resmî nikâh aranmaz; anne ve baba farklı çocukları üzerinden ayrı ayrı yararlanabilir. Anne veya babanın sigortalı biriyle yeniden evlenmesi (üvey anne-baba durumu) hâlinde çocuğu üzerinden yararlanılamaz. Yabancı uyruklu anne-babadan ikamet izni istenir.

• BYK sayılmayanlar: hükümlü ve tutuklular, oturma izni olmayan yabancı anne-babalar, yurt dışında yaşayanlar, banka-sigorta-oda-borsa sandığı üyeleri.

• Kendi BYK'sı olmayan GSS'liler: çırak/stajyer gibi 5/b sigortalıları, 60/c-1 ve c-2'liler, 18 yaş altı engelli aylığı alanlar, 60/c-7'ler, yabancı öğrenciler (60/7), stajyer avukatlar, koruyucu tedbir kararı verilenler, hak sahibi olarak ölüm aylığı alanlar, askerlik kapsamındakiler (60/12-14) ve Türk soylular (ek 13). Bunların eşi, çocuğu ve anne-babası onlar üzerinden yararlanamaz; kendi durumlarına göre ayrıca GSS'li olurlar.

• BYK olmak ne zaman biter? Evlenince, kendi adına sigortalı olunca, aylık ya da gelir bağlanınca, öğrenim bitince ya da yaş sınırı dolunca, anne-babanın geliri sınırı aşınca, GSS'linin ölümü ve yurt dışına taşınmada. Sonrasında kişi başka bir kapsamda GSS'li olur ya da SGK onu 60/g olarak kaydeder.

• Sağlık hakkının açılması: Eş ve çocuklar için sağlık hakkı çoğunlukla kendiliğinden açılır. Açılmazsa e-Devlet'ten ya da kayıtlı adresinize bakmadan en yakın sosyal güvenlik merkezinden başvurulur (12. bölüm).

6. 60/g: Başka güvencesi olmayan vatandaşlar

60/g, diğer kapsamların hiçbirine girmeyen ve başka bir ülkede sağlık sigortası hakkı olmayan vatandaşlar içindir. Başka bir kapsamda GSS'li ya da BYK olmadığınız günün ertesinden itibaren SGK sizi kendisi 60/g olarak kaydeder. Yani çoğu zaman başvurmazsınız, tersine resmî bir bildirim (tebligat) alırsınız.

• Kimler? Başka bir kapsamda GSS'li veya BYK iken bu durumu biten, Türkiye'de yaşayan ve yurt dışında sağlık hakkı olmayan vatandaşlar. Örneğin işten ayrılıp 10+90 günlük hakkı dolanlar, yaş sınırını aşan çocuklar, eşinin ölümüyle BYK'lığı biten ve başka güvencesi olmayanlar. Ayrıca Silahlı Kuvvetlerden ayrılıp başka güvencesi kalmayan uzman erbaşlar da bu kapsama girebilir.

• Adres şartı: Türkiye'de yaşadığınız, adres kayıt sistemindeki (AKS) yerleşim yeri adresinize göre belirlenir; "diğer adres" sayılmaz. Kayıtlı geçerli adresi olmayan kişi önce nüfus müdürlüğüne yönlendirilir; adres kaydı yapılınca, kaydedilmesi gereken tarihten itibaren geriye dönük 60/g açılabilir.

• İsteyerek 60/g olmak: Eşinin ya da anne-babasının sigortasındaki eş ve 18 yaş üstü çocuklar, kendi GSS'lerini istiyorsa yerleşim yerlerindeki SGK il müdürlüğüne/merkezine Ek-3 dilekçesiyle başvurur. Dilekçeyi izleyen günden itibaren gelir testi yapılmadan 60/g olarak kaydedilirler. Boşanmadığı hâlde ayrı evde yaşayan eşler yazılı talep ederse ikisi de ayrı ayrı 60/g olabilir.

• Devlet primli 60/c-1'den 60/g'ye: Geliri artan kişi Ek-4 dilekçesiyle 60/g'ye geçebilir. Geçtikten sonra 6 ay dolmadan tekrar 60/c-1'e dönemez.

• Prim: Asgari ücrete uygulanan oran %6; bugünkü aylık prim 1.981,80 ₺. Gelir testinde 60/c-1 çıkarsa primi devlet öder.

• 60/g ne zaman biter? Başka bir kapsamda GSS'li ya da BYK olunca, başka ülkede sağlık hakkı kazanınca, yurt dışına taşınınca, ölüm ya da kayıp (gaiplik) kararında (14. bölüm).

Dikkat: SGK sizi 60/g olarak kaydettiyse ve aslında bir GSS'linin BYK'sıysanız (eş ya da 18 yaş üstü çocuk), kaydın kapatılması için yazılı başvurabilirsiniz. Kayıt sürerken primler işlemeye devam eder; 60 günü aşan borç sağlık hizmeti almanızı engelleyebilir (13. bölüm)

7. Gelir testi: primi devletin ödemesi (60/c-1) için adımlar

SGK sizi 60/g olarak kaydettiyse prim ödemeniz gerekir. Ancak geliriniz prim ödemeye yetmiyorsa gelir testi yaptırarak primi devlete yükleyebilirsiniz. Ölçü şudur: hanede kişi başına düşen aylık gelir asgari ücretin üçte birinden azsa 60/c-1 (primi devlet öder), fazlaysa 60/g (primi siz ödersiniz). Bugünkü kişi başı sınır 11.010,00 ₺'dir (asgari ücret 33.030,00 ₺ ÷ 3).

1. Bildirimi (Ek-1) alın. SGK, kendisi 60/g olarak kaydettiği kişilere resmî bildirimle (tebligat) kayıt yapıldığını ve bildirimin size ulaştığı günden itibaren 1 ay içinde SYDV'ye başvurup gelir testi isteyebileceğinizi yazar. Bildirim önce bilinen son adresinize, olmazsa adres kayıt sistemindeki adresinize gönderilir; bulunamazsa muhtar ya da zabıta aracılığıyla kapıya asılır, adresiniz hiç bilinmiyorsa ilanla duyurulur. Adresinizi güncel tutun.

2. Vakfa başvurun. Başvuru, kayıtlı adresinizin bulunduğu il/ilçedeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına (SYDV) bizzat yapılır. Kanuni temsilciniz başvurabilir; engellilik ya da yaşlılık nedeniyle gidemiyorsanız yazılı vekâletle vekiliniz başvurabilir.

3. Hane nasıl belirlenir? Aynı evde yaşayan ve nüfusa kayıtlı eşiniz, yaşına bakılmaksızın evli olmayan çocuklarınız ve sizin anne-babanız "aile" sayılır. Eğitim için başka evde kalan, evli olmayan 25 yaş altı çocuklar da aileye dâhildir. Aynı adreste birden fazla aile varsa her aile için ayrı test yapılır. Vakıf; geliri, harcamaları ve taşınır-taşınmaz malları birlikte değerlendirir.

4. Sonuç: Vakıf sonucu SGK'ya elektronik gönderir. Gelir sınırın üstündeyse (60/g) prim borcunuzu da gösteren bir sonuç bildirimi (Ek-2/A) tebliğ edilir; altındaysa (60/c-1) bilgilendirme bildirimi (Ek-2/B) gönderilir.

5. İtiraz: Sonuç tebliğinden itibaren 15 gün içinde testi yapan vakfa itiraz edebilirsiniz. Vakıf eski dosyayı yeniden inceler; itiraz kabul edilirse o sonuç yok sayılır. Sonradan adres ya da hane değişse bile itiraz etkilenmez; 15 günü aşan itiraz dikkate alınmaz.

Başvuru zamanınız sonucu değiştirir:

• Bildirimden sonraki 1 ay içinde başvurduysanız ve sonuç 60/c-1 çıkarsa kaydınız ilk kayıt tarihinden itibaren 60/c-1 olarak düzeltilir; bu dönemde ödediğiniz primler faizsiz iade edilir ya da borcunuza sayılır.

• 1 ay geçtikten sonra başvurduysanız başvuru tarihine kadar 60/g olarak prim ödemiş sayılırsınız; 60/c-1 başvuru tarihinden itibaren başlar.

• "Gelir testi istemiyorum" derseniz bu beyan geçerli bir gelir testi sonucu sayılır. Sonradan test yaptırıp 60/c-1 çıksa bile sonuç geriye çekilmez, yalnızca sonuç tarihinden başlar.

• Hiç başvurmazsanız 60/g'den prim ödemeye devam edersiniz. Sonuç 60/g çıkarsa da 60/g'den ödersiniz.

• Bildirimi aldıktan sonraki ay içinde işe girip başka bir kapsama geçerseniz o süre iptal olur; yeniden 60/g olduğunuz günden itibaren yeni 1 ay başlar.

Testi yenileme, 60/c-1'in bitmesi ve eski sistem

• Yenileme: Ailede doğum, ölüm, evlenme, boşanma gibi bir değişiklik olursa değişiklikten sonraki 1 ay içinde vakıftan testi yenilemesini isteyin. Test yapıldıktan sonra 6 ay içinde (istisnalar hariç) yenileme istenemez. Durum değişince testi sistem kapatırsa 60/g'ye dönersiniz; yeniden bildirim gelir ve yeni test yaptırırsınız. Eşlerden birinin evlenmeden önceki 60/c-1 sonucu, evlendikten sonra kullanılamaz.

• 60/c-1 şu durumlarda biter: başka bir kapsamda GSS'li/BYK olunca, yurt dışına taşınınca, gelir sınırı aşılınca, ölüm ve kayıp (gaiplik) hâlinde.

• Gelir testi yapılmadan 60/c-1 olanlar: başka güvencesi olmayan 18 yaş altı çocuklar; anne-babası olmayan çocuklar; 18 yaş altı engelli bakımı için aylık bağlananlar; koruyucu tedbir kararı süresince; mezuniyet sonrası 2 yıl. Anne ya da babası 60/c-1 olan yeni doğan çocuk için de test gerekmeden 60/c-1 açılabilir.

• Özel hastane: Primi devletin ödediği 60/c-1'liler özel sağlık kuruluşlarına doğrudan başvurmak istiyorsa kendilerinin ayrıca aylık prim ödemesi gerekir.

• Eski sistem (2012-Mart 2017): O dönemde kişi başı gelir asgari ücretin üçte birinin altındaysa prim yoktu; üçte bir ile asgari ücret arasında, asgari ücretle iki katı arasında ve iki katından fazlada ise üç farklı prim ödenirdi. 1 Nisan 2017'den beri tek prim var: gelir üçte birin altındaysa devlet öder, üstündeyse herkes aynı primi öder.

8. Kısmi süreli çalışıyorsanız: eksik günlerin GSS primi

Sigortalı olarak ama kısmi süreli (haftada birkaç gün ya da çağrı üzerine), saat ücretli ya da ev hizmetlerinde çalışıyor ve ay içindeki çalışma gününüz 30'dan azsa, eksik günler için de GSS primi ödenir. Bu prim, gelir testi sonucunuza göre 60/c-1 (devlet öder) ya da 60/g olarak SGK tarafından kaydedilir.

• Kimler? Aylık hizmet belgenizde eksik gün nedeni "kısmi istihdam", "puantaj" ya da "ev hizmetlerinde 30 günden eksik çalışma" olanlar.

• Eşik: Ay içinde 8 günden fazla (9 gün ve üzeri) çalışanlar ile bir yakınının sigortasından BYK olarak yararlananlar eksik günlerini tamamlamak zorunda değildir. Bu eşik 1 Nisan 2020'den beri uygulanıyor; eskiden ay içinde 20 gün ve daha az çalışanlar tamamlamak zorundaydı ve ev hizmetlerinde ayrı bir 10 gün kuralı vardı.

• Tamamlamayanlar: BYK olarak yararlananlar (örneğin babasının sigortasından yararlanan 25 yaşından küçük üniversite öğrencisi); 18 yaşından küçükler; ay içinde birden fazla işyerinde çalışıp 30 günü dolduranlar; aylık ya da geliri sürenler; sosyal güvenlik destek primi ödeyenler; eksik günlerini isteğe bağlı sigortayla tamamlayanlar; bazı kamu görevlileri ve sandık üyeleri. İki eş de kısmi süreli çalışıyorsa yalnızca biri (kendi tercihleriyle) tamamlar, diğeri BYK olur.

• Kayıt nasıl açılır? SGK hizmet dökümünüzden çalıştığınız günleri görür; çalıştığınız günlerden sonraki günden "kısmi 60/g" kaydı açar. Örnek: Mart'ta işe girip 7 gün çalıştıysanız kayıt 8 Mart'tan, ayın ortasında işe girip 4 gün çalıştıysanız 4 günlük çalışmanız sigortalı sayılır, kayıt ondan sonraki günden başlar.

• Prim: eksik gün sayısı × günlük prim. 60/g için günlük prim, aylık 60/g priminin (bugün 1.981,80 ₺) 30'da biridir; örneğin 10 eksik gün için aylık primin üçte biri ödenir. Gelir testi 60/c-1 çıkarsa bu günlerin primini devlet öder.

9. Prim: ne kadar, ne zaman, nasıl ödenir?

Primi kendisi ödeyen GSS'lilerin (60/g, 60/d, 60/7, ek 13) aylık tutarı SGK tarafından hesaplanıp kayda geçirilir; ödeme anlaşmalı bankalardan yapılır. Tutarlar yürürlükteki asgari ücretten otomatik hesaplanır; oranlar ve güncel tutarlar Güncel Prim Oranları sayfasındakilerle aynıdır:

Prim her zaman o günkü asgari ücret üzerinden hesaplanır; asgari ücret değiştikçe prim de değişir. 60/g primi Kasım 2025'e kadar asgari ücretin %3'ü idi (örneğin 2017 Nisan'da 1.777,50 TL × %3 = 53,33 TL, 2023 Ocak'ta 10.008 TL × %3 = 300,24 TL); Bugün uygulanan oran: %6. Oran ve tutarlar yukarıda canlı hesaplanır.

• Son ödeme günü: Prim, ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenir. Geç ödenen primlere gecikme cezası ve gecikme zammı eklenir (gecikme zammı hesaplama aracı).

• Nereden ödenir? SGK ile anlaşmalı bankalar, bankamatikler ve PTT Bank. SGK sisteminde geçmiş borçlar "GSS Prim Tahsilatı", içinde bulunulan ayın primi "GSS Cari Dönem Prim Tahsilatı" bölümünden görülür.

• Yabancı öğrenciler (60/7): Bir yıllık primin tamamı kayıt tarihinden, asgari ücret zammından doğan fark ise farkın doğduğu günden itibaren 1 ay içinde ödenir. Öğrenci 18 yaşından küçükse veli, vasi ya da getiren kurum öder.

• Prim borcu ve sağlık hizmeti: Sağlık hizmeti alacağınız gün 60 günden fazla prim borcunuz varsa kural olarak giderleriniz karşılanmaz (13. bölüm).

• Prim iadesi: 60/g, 60/d, 60/7 (Türkiye Bursları öğrencileri hariç) ve ek 13 primleri; kaydın başka kapsamda GSS'li olma, ikamet izninin bitmesi, BYK olma, kayıp (gaiplik), ölüm ya da kapsam dışına çıkma nedeniyle kapatılması hâlinde, yazılı başvuruyla iade edilir. İade tutarı önce SGK'ya ve vergi dairesine olan, ödeme günü gelmiş borçlarınıza sayılır; kalan varsa size ödenir. Daha önce 60/g primi ödeyip borçlanma (askerlik, doğum, yurt dışı vb.) yapanların ödediği prim iade edilmez.

10. Özel durumlar: yurt dışı, gemi adamları, vatandaşlığa geçenler

• Yurt dışına taşınmak: GSS'lilik Türkiye'de yaşamaya bağlıdır. Adres kayıt sisteminde yerleşim yerinizi yurt dışı olarak değiştirdiğinizde (ya da yurt dışına taşındığınızı bildirdiğinizde) GSS'liliğiniz, taşındığınızı bildirdiğiniz (ya da adresinizin değiştiği) günün bir gün öncesindeki tarihle biter. Gerçek taşınma tarihinizi belgeyle (çalışma belgesi, konsolosluk belgesi, giriş-çıkış kaydı) kanıtlarsanız o tarih esas alınır.

• Yurt dışında okumak ya da yurt dışı sağlık sigortası: Adresiniz Türkiye'de kalsa bile bunları belgelerseniz 60/g kaydınız kapatılabilir; okuma durumunda okulun başladığı tarih esas alınır.

• Uluslararası kuruluşlarda çalışanlar: Sosyal güvenlik sistemimizden muaf olduklarını söyleyenler; muafiyeti sağlayan anlaşmanın örneğini, onaylı hizmet belgelerini ve kuruluştan alınacak, muafiyetin hangi tarihler arasında ve hangi hükme göre geçerli olduğunu gösteren resmî yazıyı SGK'ya verir. Belgeler kabul edilirse o dönemler için 60/g kaydı güncellenir ya da kapatılır.

• Sonradan Türk vatandaşı olanlar: 2012'den sonra vatandaşlığa geçenlerin, vatandaşlığa geçmeden önceki dönem için GSS prim borcu çıkmaması adına SGK'da "Türk vatandaşlığına geçiş" kaydının yapılması gerekir.

• 18 yaş altında evlenenler: 16 yaşından büyük olup mahkeme izniyle evlenen ve başka güvencesi olmayan kişi, evlendiği gün 60/g olarak kaydedilir; isterse gelir testi yaptırır.

Gemi adamları

Uluslararası denizlerde, göllerde ve akarsularda yabancı bayraklı gemilerde çalışan ve adres kayıt sisteminde adresi Türkiye'de görünen Türk vatandaşlarının durumu, geminin hangi ülkenin bayrağını taşıdığına göre değişir. Bu kişilerin yabancı bayraklı gemide çalıştığını SGK kendiliğinden bilmediği için, başka güvenceleri yoksa Türkiye'de yaşayan herkes gibi 60/g olarak kaydedilirler. Kaydın doğru işlemesi için belge vermeleri gerekir.

• Türkiye ile sosyal güvenlik anlaşması olan bir ülkenin bayrağı: O ülkenin sosyal güvenliğine bağlı çalıştığınızı belgelerseniz işlemleriniz anlaşma hükümlerine göre yürür. İstenen belgeler: çalışılan ülkenin sigorta kurumunun (ya da Türk konsolosluğunun, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirliğinin, ataşeliğin) düzenlediği hizmet belgesi veya iş yerinden alınan sigortalılık sürelerini gösteren bonservis, ayrıca gemide çalıştığınızı gösteren belgelerdeki çalışma izinlerinin yeminli tercümesi. Belgelerde yazan sürelerde 60/g kaydınız güncellenir ya da sona erdirilir.

• Anlaşması olmayan bir ülkenin bayrağı: Adresiniz Türkiye'de görünüyorsa Türkiye'de bulunduğunuz sürelerde 60/g'li sayılırsınız. Yurt dışında, yani seferde olduğunuz sürelerde ise 60/g kaydınız kapatılabilir.

• Hangi belgeler istenir? Sefer emri ya da hizmet sözleşmesi ve pasaportunuzun aslı. Bunların yanında liman başkanlığınca onaylı Gemi Adamı Deniz Hizmet Çizelgesi ya da kaptan ve şirketçe onaylı Deniz Hizmeti belgesi, Gemi Adamı Hizmet Sözleşmesi ve pasaport ya da emniyetten alınacak yurda giriş-çıkış kayıtları verilir. SGK belgelerdeki bilgileri kontrol eder.

• Hangi tarihler esas alınır? Belgelerde görünen, gemi adamı olarak yurt dışında bulunduğunuz tarihler esas alınır; kaydınız yalnızca bu süreler için güncellenir ya da kapatılır. Gemiye katılış tarihiniz, hizmet sözleşmesindeki başlangıç tarihinden sonra olmalıdır.

• Belge vermezseniz: SGK sizi yurt dışında olduğunuzu bilmediğinden Türkiye'de yaşıyor sayar; 60/g kaydınız sürer ve yurt dışında geçen aylar için de 60/g primi tahakkuk edebilir. Sefere çıkmadan önce ya da dönüşte belgelerinizi sosyal güvenlik il müdürlüğüne/merkezine vermenizi öneririz.

• Başvuru nereye? Kayıtlı adresinizin bağlı olduğu sosyal güvenlik il müdürlüğüne/merkezine (12. bölüm).

11. Yabancılar ve Türk soylular

Yabancı uyruklular için GSS, kural olarak başvuruya bağlıdır. Yabancıların kaydını SGK il müdürlükleri/merkezleri, vatansız ve sığınmacıların kaydını Göç İdaresi yapar; Suriyelilerle ilgili kayıt işlemini SGK yapmaz. Yabancılar gelir testi yaptıramaz; ancak 60/g olarak kayıtlı bir kişinin BYK'sı olabilirler (vatansız/sığınmacıların ve yabancı öğrencilerin BYK'sı olmaz).

• 60/d — yabancı uyruklular: Oturma izni olan, başka bir ülkenin sosyal sigortasına bağlı olmayan (ya da o sigortayla Türkiye'de sağlık hizmeti alamayan) ve Türkiye'de kesintisiz 1 yıldan fazla yaşamış kişiler (karşılıklılık şartı da aranır). Yazılı başvuru, Ek-6 taahhüdü ve ikamet izin belgesiyle yapılır; başvuruyu izleyen günden başlar. Türk vatandaşlığından izinle çıkanlarda (mavi kart) 1 yıl şartı yoktur; diplomatik görevliler için Dışişleri Bakanlığının izni gerekir. Prim aylık 7.927,20 ₺'dir (asgari ücretin 2 katına %12 oranı uygulanır). Kayıt ikamet izninin bittiği güne kadar yapılır; izin kesintisiz uzatılırsa kayıt da uzar, kesinti olursa yeniden başvurulur. İkamet izni bitince, başka kapsamda GSS'li ya da BYK olunca, Türk vatandaşlığı alınca ya da kapsam dışına çıkınca biter; yalnızca "bitirmek istiyorum" demekle bitirilemez.

• 60/7 — yabancı uyruklu öğrenciler: Her eğitim öğretim yılı için, o yılın başlangıç tarihinden itibaren 3 ay içinde başvurmak gerekir (18 yaş üstü Ek-7/A, 18 yaş altı Ek-7/B; 18 yaş altı için veli, vasi ya da öğrenciyi getiren kurum başvurur). Kayıt her yıl öğrencilik sürdükçe uzatılır; isteyen 60/d'ye geçebilir. Prim aylık 1.321,20 ₺'dir (asgari ücretin üçte birine %12 oranı uygulanır). Öğrenim bitince, başka kapsamda GSS'li ya da BYK olunca, vatandaşlık alınca biter. Başka kapsamdaki hakkı bittiği için kaydı kapanan öğrenci, hakkın bittiği günden itibaren 3 ay içinde başvurursa 60/7 yeniden açılır. Burslu uluslararası öğrenciler (Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı ya da Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu kararıyla burslandırılanlar) bursluluk süresince GSS'li sayılır. Bu öğrencilerin BYK'sı olmaz; kayıt ve prim işlemlerini YTB yürütür. Bursu kesilen öğrenci 3 ay içinde başvurursa 60/7 açılır.

• Ek 13 — Türk soylular: (a) Türkiye'de yaşayan Türk vatandaşının yurt dışındaki Türk soylu ana, baba, eş ve çocukları (Ek-5/A); (b) çalışma izni muafiyeti olan Türk soylular ve aileleri (Ek-5/B + çalışma izni muafiyet belgesi). Başvuruyu izleyen günden başlar; 1 yıl ikamet şartı ve gelir testi yoktur; herkes kendi adına GSS'li olur, BYK sayılmaz. Prim 60/g ile aynıdır (aylık 1.981,80 ₺). Sağlık hizmeti için (a) grubunda son 1 yılda 30 gün, (b) grubunda 120 gün prim günü ve prim borcunun olmaması gerekir.

• Kronik hastalık uyarısı: 60/d ve 60/7 dilekçelerinde, kayıttan önce var olan kronik hastalıkların tedavi masraflarının GSS'den karşılanmayacağı belirtilir. Yabancıların sağlık yardımı talep belgesindeki kronik hastalık bölümünü doldurması gerekir.

• Yabancılardan istenen belgeler: Türkiye'deki yabancılardan (geçici koruma, uluslararası koruma, mülteci, vatansız) önce yabancı kimlik numarası istenir. Aile yakınlığı için kimlik belgesi, pasaport, ehliyet, evlilik cüzdanı, konsolosluktan alınan aile yakınlık belgesi ya da Göç İdaresinden alınan (refakatçi/bağlı) belgesi yeterlidir. Anne-baba için ayrıca ikamet izin belgesi istenir. İkamet izin süreleri sağlık sisteminde görünüyorsa belge ayrıca istenmez. Türk vatandaşlığından izinle çıkanlardan ve KKTC vatandaşlarından ikamet izni istenmez.

12. Başvuru yolları, dilekçeler ve belgeler

Başvurular, kayıtlı (adres kayıt sistemindeki) adresinizin bağlı olduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne (SGİM) ya da Sosyal Güvenlik Merkezine (SGM) yapılır. Adresiniz değişirse işlem yeni adresin birimine geçer. Hangi durumda ne verilir?

• Hangi dilekçe? Kendi 60/g'nizi istemek: Ek-3 · 60/c-1'den 60/g'ye geçmek: Ek-4 · Türk soylu: Ek-5/A ya da Ek-5/B (+ çalışma izni muafiyet belgesi) · Yabancı (60/d): yazılı başvuru + Ek-6 + ikamet izin belgesi · Yabancı öğrenci (60/7): Ek-7/A ya da Ek-7/B + kayıt tarihini ve eğitim öğretim yılını gösteren öğrenci belgesi. Gelir testi için SYDV'ye bizzat başvurulur (7. bölüm).

• Eş ve çocuklarınızın sağlık hakkını açtırmak: Çoğunlukla kendiliğinden olur. Olmazsa e-Devlet'ten (resmî başvuru sayılır) ya da en yakın SGM'den başvurulur. Gerektiğinde Sağlık Yardımı Talep ve Taahhüt Formu, nüfus kayıt örneği (sistemden alınamazsa), öğrenci belgesi (MEB/YÖK'ten alınamazsa; yurt dışında okuyanlar için yeminli tercüme ve okulun seviyesini gösteren belge), engelli çocuk için sağlık kurulu raporu istenir.

• Siz istemeden yapılan 60/g kaydını kapattırmak, primi geri almak: Yazılı dilekçe (14. bölüm).

Dilekçe ve form örnekleri için Dilekçeler sayfasına bakabilirsiniz.

13. Sağlık hizmetinden yararlanma şartları

GSS'li olmak ile sağlık hizmetinden yararlanabilmek aynı şey değildir: Kapsamınıza göre belirli sayıda prim günü ve borçsuzluk aranır. Şartlar, hastaneye ya da sağlık kuruluşuna başvurduğunuz güne göre bakılır.

• 18 yaşından küçük çocuklar: Prim günü ve borç aranmaz.

• 60/c (c-1 dâhil), 60/f, 60/12-14: 30 günlük prim şartı yoktur.

• İşçiler (4/a), diğer GSS'liler ve BYK'lar: Başvurudan önceki son 1 yılda toplam 30 gün GSS prim günü.

• Esnaf-çiftçi (4/b), 60/g, ek 5, ek 6 ve BYK'ları: 30 gün ve başvuru gününde 60 günden fazla prim borcunun olmaması (taksit ya da yapılandırması düzenli devam edenler hariç).

• 60/d, 60/b (isteğe bağlı): 30 gün ve hiç prim borcu olmaması.

• Ek 13 (Türk soylu): (a) grubunda 30 gün, (b) grubunda 120 gün; prim borcu olmaması.

• 60/7 (yabancı öğrenci): Bir eğitim öğretim yılının primini tescilden sonraki 1 ay içinde tam ödemek ve prim borcunun olmaması. Her Ocak asgari ücret artışının farkı Ocak sonuna kadar yatırılmazsa sağlık hakkı durur, yatırılınca yeniden açılır.

• İlk 30 gün kolaylığı: BYK iken kendi sigortalılığı başlayanlar, GSS'li oldukları günden itibaren 30 gün boyunca prim günü şartı aranmadan yararlanır. Çocuğunun sigortasından yararlanan anne veya babadan biri GSS'li olursa kendisi ve eşi de beklemez. Borcu nedeniyle sağlık hizmeti alamayan GSS'linin BYK'sı kendi GSS'liliğine geçtiğinde de beklemez.

• Son 1 yıl hesaplanırken sayılmayan süreler: askerlikte geçen süre, mahkûmiyetle sonuçlanmayan tutukluluk, geçici iş göremezlik (rapor) ödeneği alınan süre, grev ve lokavt.

• Borç: Ödeme günü henüz gelmemiş borç sayılmaz. Borcu ödediğiniz günden itibaren yararlanırsınız. Kapsamınız değiştiyse önceki kapsamdan kalan ve 60 günü aşan borcu da ödemeniz gerekir.

14. GSS ne zaman biter?

GSS'li olmak, bulunduğunuz kapsamın şartları sürdüğü müddetçe devam eder. Şartlar bittiğinde SGK önce başka bir kapsamda GSS'li ya da BYK olup olmadığınıza bakar; hiçbirine girmiyorsanız ve yurt dışında sağlık hakkınız yoksa sizi kendisi 60/g olarak kaydeder (6. bölüm). Hangi durumda ne zaman bittiğini adım adım görelim.

Çalışanlarda ve sigortalılarda

• Sigortalılık bitince: İşçi, esnaf-çiftçi, memur, ev hizmetlerinde çalışan, yurt dışına götürülen işçi ve güvenlik korucusu gibi zorunlu sigortalıların sağlık hakkı, sigortalılığın bittiği günden sonra 10 gün sürer. Son 1 yılda 90 gün zorunlu sigortalılığınız varsa 90 gün daha uzar (toplam 10+90). Bakmakla yükümlü olduklarınız da aynı süre yararlanır. Sonrasında başka güvenceniz yoksa 60/g olarak kaydedilirsiniz.

• Borcu yüzünden yararlanamayanlar: Esnaf-çiftçi (4/b) olup prim borcu nedeniyle sağlık hizmetinden yararlanamayan kişinin sigortalılığı bittikten sonra borcunu ödemesi hâlinde, ödeme tarihinden başlayarak 10+90 günden kalan süre kadar yararlanma hakkı doğar.

• Gün ve kazanç bildirilmeyen işçi: İşvereni hizmet belgesinde hiç gün ve kazanç bildirmezse (yol izni, devamsızlık, fesih tarihinde çalışmama gibi nedenlerle) son primin ait olduğu tarih itibarıyla GSS'lilik bitmiş sayılır. Yılda toplam 1 ayı aşmayan, belgelenmiş ücretsiz izinlerde ve yıllık izin yolculuğu ile doğum sonrası izin sürelerinde bu kural uygulanmaz.

• Er ve erbaşlar: Terhisten sonra 30 gün yararlanılır.

Kapsama göre GSS'nin bittiği durumlar

• 60/g: Başka bir kapsamda GSS'li ya da BYK olunca; başka ülkede sağlık hakkı kazanılınca; yaşanılan yer yurt dışına taşınınca; ölüm ya da kayıp (gaiplik) kararıyla.

• 60/c-1 (devlet primli): Başka bir kapsamda GSS'li ya da BYK olunca; yurt dışına taşınınca; gelir testinde gelir sınırı aşılınca; sigortalı olarak çalışmaya başlayınca; ölüm ve kayıp hâlinde.

• 60/c-1 (mezuniyet sonrası 2 yıl): 2 yıl dolunca; evlenince (evlilikten bir gün önce biter); çalışmaya başlarsa o dönem sigortalı olursunuz, işiniz bitince kalan süreniz varsa hak yeniden devam eder.

• 60/c-2: Uluslararası koruma ya da vatansızlık statüsü bitince.

• 60/c-7 (anne-babası olmayan 18 yaş altı çocuklar): 18 yaşını doldurunca.

• 60/d (yabancı): İkamet izni bitince (izin kesintisiz uzatılırsa kayıt da uzar); başka kapsamda GSS'li ya da BYK olunca; Türk vatandaşlığı alınınca (bir gün öncesi); Türkiye'de yaşamayı bırakınca; Türk soylu olarak ek 13'e geçince. Yalnızca "bitirmek istiyorum" demekle sona erdirilemez.

• 60/7 (yabancı öğrenci): Öğrenim bitince; başka kapsamda GSS'li ya da BYK olunca; Türk vatandaşlığı alınınca; yurt dışına taşınınca.

• Ek 13 (Türk soylu): Hak bittiği gün; işe girip sigortalı olursanız işe başlamadan bir gün önce biter.

• 60/8 (stajyer avukat): Staj süresi bitince ya da başka bir kapsamda GSS'li veya BYK olunca.

• İsteğe bağlı sigortalı, ek 5, ek 6, tarım sigortalıları, 60/e ve 60/f: O kapsamdaki hak (sigortalılık, ödenek ya da aylık) bittiği gün.

Ölüm, tutukluluk, askerlik ve yurt dışı

• Ölüm: GSS'linin ölümüyle GSS'si biter. Aylık alan kişinin ölümünde eşi ölüm aylığı bağlanacağı güne, diğer BYK'lar ölümü izleyen ay sonuna kadar yararlanır. Çalışan bir sigortalının (işçi) ölümünde BYK'lar 10 gün (son 1 yılda 90 gün sigortalılık varsa 90 gün daha) yararlanır; ölenin 60 günü aşan borcu varsa hak ölüm günü biter. 60/g olarak kayıtlı kişinin prim borcundan mirası reddetmeyen mirasçılar sorumludur.

• Tutukluluk ve cezaevi: Tutuklu ve hükümlü kişinin GSS'liliği tutuklandığı ya da hükümlü olduğu gün biter; esnaf-çiftçi, isteğe bağlı sigortalı ve aylık alanların BYK'ları yararlanmaya devam eder.

• Askerlik: Er/erbaş olarak askere giden diğer GSS'lilerin GSS'liliği askerliğin başladığı gün biter (askerlik kapsamına geçerler). Esnaf-çiftçi ya da isteğe bağlı sigortalılığı süren kişilerin BYK'ları yararlanmaya devam eder.

• Yurt dışına taşınma: Yaşadığınız yer Türkiye dışına taşınınca GSS biter; tarihin nasıl belirlendiği ve gemi adamlarının durumu 10. bölümdedir.

Birden fazla kapsam varsa

• Çoklu kapsam: Askerlik kapsamındakiler başka kapsamda GSS'li ya da BYK sayılmaz. İş kazası nedeniyle ölüm geliri alan biri aynı zamanda çalışıyorsa çalıştığı kapsamdan yararlanır. Eşinin ölümü nedeniyle ölüm aylığı alan biri aynı zamanda işçi ya da esnaf olarak çalışıyorsa ölüm aylığı kapsamından yararlanır (isterse çalıştığı kapsamı seçebilir). Birden fazla kişiye BYK olunabiliyorsa yazılı tercih esastır.

GSS bitince ne olur?

Kapsamınız bittiği gün SGK başka bir kapsamda GSS'li ya da BYK olup olmadığınıza bakar. Hiçbirine girmiyor ve yurt dışında sağlık hakkınız yoksa, hakkınızın bittiği günü izleyen günden itibaren sizi kendisi 60/g olarak kaydeder. Bu durumda size bir bildirim (tebligat) gelir; prim ödeyemiyorsanız o bildirimden sonra 1 ay içinde gelir testi için başvurmanız gerekir (7. bölüm). Adresinizi güncel tutmak bu yüzden çok önemlidir.

15. En sık yapılan hatalar

• Bildirimi (Ek-1) görmezden gelmek: Gelir testi için 1 aylık süre bildirimin size ulaştığı günden başlar. Süre kaçarsa 60/c-1 ilk kayıt tarihinden değil, başvuru tarihinden başlar.

• Adresi güncel tutmamak: Bildirimler kayıtlı adresinize gider; adres yanlışsa bildirim size ulaşmasa bile süreler işlemeye devam edebilir.

• İşe girince eski kaydı kontrol etmemek: Sigortalı olduğunuz gün 60/g kaydınızın kapanması gerekir; kapanmamışsa SGK'ya başvurup düzelttirin.

• Yabancı öğrencide 3 aylık süreyi kaçırmak: Eğitim öğretim yılının başlangıcından itibaren 3 ay içinde başvurmazsanız 60/7 kaydınız açılmaz; süreyi mutlaka takip edin.

• Mezuniyet sonrası 2 yılın bitişini takip etmemek: Süre dolunca sağlık hakkı için yeni bir kapsama girmeniz ya da 60/g olarak kaydedilmeniz gerekir.

Tutarlar, Güncel Prim Oranları sayfasındaki yürürlükteki asgari ücretten otomatik hesaplanır. Çakışan kapsamlar, yurt dışı süreleri, eski kanunlara bağlı sigortalılık ya da yapılandırılmış borç gibi kişiye özel durumlarda bağlı olduğunuz sosyal güvenlik il müdürlüğüne/merkezine başvurmanız gerekir.

Sık sorulan sorular

GSS'li olmak zorunlu mu?

Evet. Türkiye'de yaşayan ve başka ülkede sağlık güvencesi olmayan herkes ya GSS'li ya da bir GSS'linin bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılır. Başka hiçbir kapsama girmiyorsanız SGK sizi kendisi 60/g olarak kaydeder.

GSS'li olmak için nereye başvurulur?

Çalışanlar, emekliler ve aylık alanlar için başvuru gerekmez. Eşinin ya da anne-babasının sigortasındayken kendi GSS'sini isteyenler, yabancılar, Türk soylular ve yabancı öğrenciler, kayıtlı adreslerinin bağlı olduğu SGK il müdürlüğüne/merkezine dilekçeyle başvurur. Gelir testi için Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına gidilir.

60/g nedir, primi ne kadar?

60/g, diğer kapsamların hiçbirine girmeyen ve başka ülkede sağlık hakkı olmayan vatandaşlar için son kapsamdır. Prim asgari ücretten hesaplanır: bugünkü aylık tutar 1.981,80 ₺ (oran ve tutarlar için Güncel Prim Oranları). Gelir testinde kişi başına aylık gelir asgari ücretin üçte birinden az (şu an 11.010,00 ₺'den az) çıkarsa primi devlet öder.

Gelir testi nedir, nereden yapılır?

Gelir testi, kayıtlı adresinizin bulunduğu yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfında yapılır; kendiniz ya da kanuni temsilciniz/vekiliniz başvurur. Hanedeki kişi başına düşen aylık gelir asgari ücretin üçte biri altında çıkarsa 60/c-1 olursunuz ve primi devlet öder.

SGK'dan gelir testi bildirimi aldım, ne yapmalıyım?

Prim ödemeye gücünüz yetmiyorsa bildirimin size ulaştığı günden itibaren 1 ay içinde vakfa başvurun. Bu süre içinde başvurur ve sonuç 60/c-1 çıkarsa kaydınız ilk kayıt tarihinden itibaren düzeltilir, ödediğiniz primler faizsiz iade edilir ya da borcunuza sayılır. Süre geçerse 60/c-1 başvuru tarihinden itibaren başlar.

Gelir testi sonucuna itiraz edebilir miyim?

Evet. Sonuç bildiriminin size ulaştığı günden itibaren 15 gün içinde testi yapan vakfa itiraz edebilirsiniz. Süresi geçen itirazlar dikkate alınmaz.

Eşim sigortalı çalışıyor; ben GSS'li olmak zorunda mıyım?

Hayır. Sigortalı olmayan ve aylığı ya da geliri bulunmayan eş, GSS'li eşinin bakmakla yükümlü olduğu kişisi olarak prim ödemeden sağlık hizmeti alır. İsterseniz Ek-3 dilekçesiyle kendi GSS'nizi (60/g) isteyebilirsiniz.

Çocuğum ne zamana kadar sigortamdan yararlanır?

Evli olmayan çocuk 18 yaşına kadar hiçbir şart aranmadan, lisede ve dengi okullarda 20, üniversitede 25 yaşına kadar yararlanır. Mezuniyetten sonra lise mezunları 20, üniversite mezunları 25 yaşını geçmemek şartıyla 2 yıl daha yararlanır. Engelli çocukta yaş sınırı yoktur.

Anne-babamı sağlıktan yararlandırabilir miyim?

Geçimi sizin tarafınızdan sağlanan, diğer çocuklarından sağlık yardımı almayan ve gelir testinde hanedeki kişi başına düşen geliri asgari ücreti (33.030,00 ₺) aşmayan anne ve baba sizin üzerinizden yararlanabilir.

İşten ayrıldım, sağlık hakkım ne kadar sürer?

İşçilerde sağlık hakkı işten ayrıldığınız günden itibaren 10 gün devam eder; son 1 yılda 90 gün çalışmışsanız 90 gün daha uzar. Sonrasında başka güvenceniz yoksa SGK sizi 60/g olarak kaydeder.

Prim borcum varsa sağlık hizmeti alabilir miyim?

Esnaf-çiftçi (4/b), 60/g, ek 5 ve ek 6 kapsamlarında, hastaneye başvurduğunuz gün 60 günden fazla prim borcunuz varsa giderleriniz karşılanmaz; borcu ödediğiniz günden itibaren yararlanırsınız. 60/d ve isteğe bağlı sigortalılarda hiç borç olmaması gerekir. 18 yaşından küçük çocuklarda borç aranmaz.

Yabancı uyruklu biri GSS'li olabilir mi?

Oturma izni olan ve başka ülkede sigortalı olmayan yabancılar, Türkiye'de kesintisiz 1 yılı geçirdikten sonra başvurarak 60/d kapsamında GSS'li olur. Yabancı öğrenciler, eğitim öğretim yılının başlangıcından itibaren 3 ay içinde başvurarak 60/7 kapsamında GSS'li olur.

Kısmi süreli çalışıyorum, eksik gün primi ödemek zorunda mıyım?

Sigortalı olarak ay içinde en çok 8 gün çalışıyor, bir yakınınızın sigortasından BYK olarak yararlanmıyor ve 18 yaşını doldurmuşsanız, eksik günlerinizin GSS primini gelir testi sonucuna göre 60/c-1 (devlet öder) ya da 60/g olarak ödemeniz gerekir. Günlük 60/g primi, aylık primin (bugün 1.981,80 ₺) 30'da biridir.

Yurt dışına taşınırsam GSS'm ne olur?

GSS'lilik Türkiye'de yaşamaya bağlıdır. Yerleşim yerinizi yurt dışına taşıdığınızda (ya da yurt dışında okuduğunuzu veya yurt dışı sağlık sigortanız olduğunu belgelediğinizde) 60/g kaydınız bir gün öncesi itibarıyla kapatılır.

60/g kaydımı kapattırıp ödediğim primi geri alabilir miyim?

İstemediğiniz hâlde 60/g olarak kaydedildiyseniz ve aslında bir GSS'linin bakmakla yükümlü olduğu kişiyseniz yazılı başvurabilirsiniz. Sağlık hizmeti almadıysanız kayıt ilk kayıt tarihinden, aldıysanız en son yararlandığınız ayın sonundan itibaren kapatılır; ödediğiniz prim, varsa borçlarınıza sayılarak size iade edilir.