SOSYAL SİGORTA İŞLEMLERİ YÖNETMELİĞİ

Özet

12/5/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan bu Yönetmelik (5510 sayılı Kanunun 107. maddesine dayanılarak hazırlanmış; 2011'den 2024'e kadar onlarca değişiklikle güncel haliyle; 28/8/2008 tarihli önceki Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğini yürürlükten kaldırmıştır), SGK'nın tüm sosyal sigorta (kısa vadeli, uzun vadeli) işlemlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarını düzenleyen, 127 madde + 11 ek madde + 37 geçici maddeden oluşan ve diğer neredeyse tüm SGK genelge/tebliğ/yönetmeliklerinin dayandığı temel/ana uygulama yönetmeliğidir. Yönetmelik on kısımdan oluşur.

BİRİNCİ KISIM (Genel Hükümler), amaç/kapsam/dayanak/tanımları (madde 1-4: alt işveren, asgari işçilik araştırma işlemi, e-sigorta, muhtasar ve prim hizmet beyannamesi vb.) ve sosyal sigorta kayıt/işlemlerinin genel esaslarını (madde 5-8: e-sigorta zorunluluğu ve mücbir sebep halinde erteleme, merkezi veri tabanı, kayıtların düzeltilmesi, kayıtların paylaşımı) düzenler. İKİNCİ KISIM (Sigortalıların Tescili ve Hizmet Kayıtları), sigortalı sayılanları/sayılmayanları, sigortalılığın başlangıcı ve bildirim yükümlülüğünü, işe giriş/çıkış bildirgelerini, sosyal güvenlik sicil numarasını, re'sen tescili, yersiz tescili ve hizmet kayıtlarının oluşturulması/düzeltilmesini (madde 9-26) düzenler. ÜÇÜNCÜ KISIM (İşyerlerinin Tescili), işyeri bildirgesini, işyeri sicil numarasını, alt işveren yükümlülüğünü, resen tescili, işyeri nakli/devri/intikalini ve işyeri dosyalarının kapatılmasını (madde 27-34) düzenler. DÖRDÜNCÜ KISIM, iş kazası/meslek hastalığının tanımı-bildirimi-soruşturulmasını, geçici iş göremezlik ödeneği ve istirahat raporlarını, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri, evlenme/cenaze ödeneğini, işveren ve üçüncü kişilerin sorumluluğu ile peşin sermaye değerlerini ve rücu davalarını (madde 35-48) düzenler.

BEŞİNCİ KISIM (Uzun Vadeli Sigorta Kolları), malûllük sigortasını (malul sayılma, sevk/tespit, itiraz, aylık başvurusu/başlangıcı - madde 49-54), yaşlılık sigortasını (yararlanma şartları, başvuru, başlangıç/kesilme/yeniden bağlama, toptan ödeme/ihya - madde 55-59), ölüm sigortasını (hak sahipliği şartları, başvuru, başlangıç/kesilme, toptan ödeme, evlenme/cenaze ödeneği - madde 60-65) ve ortak konuları (borçlanma süreleri, tahsis talep tarihi - madde 66-67) düzenler. ALTINCI KISIM, gelir/aylıkların ödenmesini (ödemeler kütüğü, ödeme dönemi/şekli, kanuni temsilciye ödeme - madde 68-72), yoklama işlemlerini (amaç/kapsam, kontrol muayenesi - madde 73-78) ve çeşitli ortak hükümleri (prim ödeme şartı, yabancı uyruklu başvuruları, avans, farklı doğum tarihleri - madde 79-85) düzenler. YEDİNCİ KISIM, sigortalıların yurt dışında bulunmasını (görev nedeniyle yurt dışı süreleri, sözleşmesiz ülkede çalışma, sigorta olaylarının bildirilmesi - madde 86-90) ve isteğe bağlı sigortayı (şartlar, başvuru/tescil, primler ve ödenmesi, sona erme, sürelerin değerlendirilmesi - madde 91-96) düzenler.

SEKİZİNCİ KISIM (en hacimli kısım), sigorta primine esas kazançları (4/a, 4/b, 4/c için ayrı ayrı - madde 97-99), prim ödeme gün sayısı ve kısmi süreli çalışmaları (madde 100-101), aylık prim ve hizmet belgesinin düzenlenmesi/verilmesi/saklanmasını, defter tutma yükümlülüğünü, ücret tediye bordrosunu, işyeri kayıtlarının ibrazını (madde 102-107), primlerin ödenme süresini ve afet halinde erteleme/tecili (madde 108-109) ve Kuruma yeterli işçilik bildirilip bildirilmediğine ilişkin araştırmayı (ihale konusu işler madde 110, özel bina inşaatları madde 111, ortak hükümler madde 112, itiraz komisyonları madde 113) düzenler. DOKUZUNCU KISIM, Kurumun ve kamu idarelerinin denetim/kontrol memurlarının yetkilerini ve sosyal güvenlik bilincinin yaygınlaştırılmasını (madde 114-117) düzenler. ONUNCU KISIM, zamanaşımını, sosyal güvenlik sözleşmelerine göre alacak tahsilini, bilgi/belge istenmesini, Türkiye İş Kurumu uygulamalarını (iş kaybı tazminatı), itibari hizmet süresi primini ve önceki yönetmeliğin kaldırılmasını (madde 118-125) düzenler; ardından 11 ek madde (tarım/orman süreksiz işçileri -ek 5. madde-, kısmi süreli şoför/sanatçılar -ek 6. madde-, ev hizmetlerinde 10 günden az çalışanlar -ek 9. madde-, meslek mensubu sorumluluğu, muhtasar ve prim hizmet beyannamesi uygulaması, belge/bildirgelerin kasten gerçeğe aykırı düzenlenmesi, aylık bağlama sırasında prim borcu tespiti vb.) ve 37 geçici madde (506/1479/2925/2926/5434/2829 sayılı kanunlara ilişkin geçiş hükümleri, vazife malullüğü kapsamı, sosyal güvenlik destek primi geçişi, vergiden muaf kadın isteğe bağlı sigortalılar, çakışan sigortalılık statüleri, aylık bağlandıktan sonra eksik prim gün tespiti vb.) yer alır; yürürlük ve yürütme hükümleri madde 126-127'dir.

Bu yönetmelik, 5510 sayılı Kanunun sosyal sigortalarla ilgili maddelerinin uygulamada nasıl işleyeceğini gösterir ve SGK genelgeleri çoğu zaman doğrudan bu yönetmeliğin maddelerine atıf yapar. İşverenler için en çok başvurulan kısımlar sigortalı bildirimleri, prime esas kazanç, aylık prim ve hizmet belgesi ile asgari işçilik araştırmasıdır; sigortalılar için ise malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası, isteğe bağlı sigorta ve yurt dışında geçen sürelere ilişkin hükümler.