YURT DIŞINDA BULUNAN TÜRK VATANDAŞLARININ YURT DIŞINDA GEÇEN SÜRELERİNİN SOSYAL GÜVENLİKLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ HAKKINDA KANUN

Özet

8/5/1985 tarihli, 3201 sayılı bu Kanun (22/5/1985 tarihli, 18761 sayılı Resmi Gazete; 30/5/1978 tarihli, 2147 sayılı önceki Kanunu yürürlükten kaldırmış -md.13-, en son 17/7/2019 tarihli 7186 sayılı Kanunla önemli ölçüde değiştirilmiş güncel haliyle), Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenlerin, 18 yaşını doldurduktan sonra yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri, aralarındaki/sonundaki bir yıla kadar işsizlik süreleri ile ev kadını olarak geçen sürelerinin (Türkiye'deki sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istek şartıyla) borçlanma yoluyla sosyal güvenlik bakımından değerlendirilmesini düzenler (md.1, 2014/6552 ile değişik). Sosyal güvenlik kuruluşlarını (SGK ve 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesi sandıkları) ve sosyal güvenlik kanunlarını (5510 sayılı Kanun, 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesi, 2829 sayılı Kanun) tanımlar (md.2). Başvurunun SGK'ya yapılacağını, yurt dışında çalışırken veya kesin dönüş sonrası ölenlerin Türk vatandaşı hak sahiplerinin de aynı haklardan yararlanacağını, sosyal güvenlik sözleşmeleri gereği kısmi aylık bağlanmış olanların borçlanma işlemlerinin de SGK'ca yürütüleceğini düzenler (md.3, 2019/7186 ile değişik).

Borçlanma tutarının, başvuru tarihindeki 5510 sayılı Kanunun 82. maddesindeki asgari-azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın %45'i (2019 öncesi %32) olduğunu, Cumhurbaşkanının alt sınırı asgari günlük kazancın altına düşmemek kaydıyla belirleyebileceğini, tahakkuk eden borcun tebliğden itibaren 3 ay içinde ödenmesi gerektiğini (ödenmezse yeniden başvuru şartı arandığını), vazgeçenlere veya aylık şartlarını sağlayamayanlara ödemelerin faizsiz iade edileceğini, yurt dışındakilerin döviz karşılığı, Türkiye'dekilerin TL olarak ödeyeceğini düzenler (md.4, 2008/5754 ile değişik). Yurt dışı sürelerin tespitinde ispatlayıcı belgelerdeki son tarihten geriye doğru gün sayılacağını (1 yıl=360, 1 ay=30 gün), sosyal güvenlik kanunlarına tabi hizmeti olanlarda borçlanılan günlerin mevcut hizmete ekleneceğini (sigortalılık başlangıcından önceki süreler borçlanılırsa başlangıç tarihinin geriye götürüleceğini), hizmeti olmayanlarda borcun tamamen ödendiği tarihten geriye götürüleceğini; yurt dışı borçlanma sürelerinin 5510 sayılı Kanunun 4/b bendi kapsamında sigortalılık sayılacağını; sözleşmeli ülkelerde borçlanılan hizmette o ülkedeki ilk çalışma tarihinin ilk işe giriş sayılmayacağını (ancak özel hükümlü ülkelerde akit ülke sigortasına giriş tarihinin esas alınacağını) düzenler (md.5, 2019/7186 ile değişik).

Aylık tahsisi için yurda kesin dönülmüş olması, tahakkuk eden borcun tamamen ödenmesi ve bu ödemeden sonra yazılı talepte bulunulması şartlarını, aylığın talep tarihini takip eden aybaşından 5510 sayılı Kanun/506 sayılı Kanun geçici 20. maddeye göre bağlanacağını; aylık bağlandıktan sonra yurt dışında yabancı mevzuata tabi çalışmaya veya ikamete dayalı sosyal yardım almaya başlayanların aylığının kesileceğini, Türkiye'de sigortalı çalışmaya başlayanlara SGDP hükümlerinin uygulanacağını, çalışma/ödenek sona erenlerin talebi üzerine takip eden aybaşından aylığın yeniden ödeneceğini; 2020/7247 ile eklenen fıkrayla yurt dışında kısa süreli çalışma sayılan işlerde (yönetmelikle belirlenecek) çalışanların aylığının kesilmeyeceğini düzenler (md.6). T.C. Emekli Sandığınca bağlanacak aylığa ilişkin md.7'nin 5510 sayılı Kanunla mülga edildiğini; 2147 sayılı Kanun veya sosyal güvenlik kanunlarına göre zaten aylık bağlanmış veya aylığa hak kazanmış olanların bu Kanundan yararlanamayacağını (md.8) düzenler. Sosyal güvenlik sözleşmeleri gereği kısmi aylık bağlanmış olanların, md.4'e göre tahakkuk eden borcu tamamen ödemeleri şartıyla kısmi aylıklarının tam aylığa çevrileceğini, borç tahakkukunda sözleşmeli ülke sigorta kurumunun gönderdiği hizmet cetvelindeki tam aylığa yeterli gün sayısının esas alınacağını (isteğe göre cetveldeki tüm günlerin borçlanılabileceğini) düzenler (md.9).

Yabancı ülke sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış primlerin ülkelerarası anlaşmayla Türkiye'ye transferi halinde, ilgili süreyi tamamen borçlanıp ödeyenlere transfer olunan primlerin tamamının, kısmen borçlananlara borçlanılan süreye isabet eden oranın, transfer tarihindeki cari kur üzerinden TL karşılığı olarak sigortalı/hak sahibi/mirasçılara iade edileceğini düzenler (md.10). Uygulama esaslarının Maliye ve Çalışma Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceğini (md.12); Geçici Madde 6 ile (2008/5754) sözleşmesiz ülkelerden 1/1/1989-2008 arası zorunlu göçe tabi tutulan, Türkiye'de ikamet eden ve sosyal güvenlik kuruluşlarından gelir/aylık almayan Türk vatandaşlarının belgelendirilen yurt dışı çalışma sürelerinin de bu Kanuna göre borçlandırılabileceğini; Geçici Madde 7 ile 2008 öncesi borçlanma talebinde bulunanların kazanılmış haklarının saklı olduğunu, 5510 sonrası ilk defa 4/c kapsamında sigortalı olanların önceki yurt dışı borçlanma sürelerinin 4/b kapsamında değerlendirileceğini; Geçici Madde 8 ile (2014/6552) Kurum aleyhine açılıp devam eden davalardan feragat edenler hakkında da yeni hükümlerin uygulanacağını (feragat halinde yargılama gideri hükmedilmeyeceğini); Geçici Madde 9 ile (2019/7186) bu maddenin yürürlüğünden önce talepte bulunup borcunu yasal süresinde ödeyenlerin statü ve borç tutarı tespitinde önceki hükümlerin esas alınacağını düzenler. Yürürlüğü (md.14, yayım tarihinde) ve yürütmeyi (md.15, Bakanlar Kurulu) düzenler. Sonunda, Kanunu değiştiren/ek yapan mevzuatın (4958, 5754, 5997, 6552, KHK/700, 7186, 7247 sayılı) hangi maddeleri hangi tarihte yürürlüğe koyduğunu gösteren kronolojik bir liste yer alır.

Uygulamada bu Kanun en çok, yurt dışında çalışıp Türkiye'de emekli olmak isteyenler için önemlidir: borçlanma tutarı, başvuru tarihindeki prime esas günlük kazancın alt ve üst sınırı arasında seçilen tutarın %45'i üzerinden hesaplanır. Uygulama ayrıntıları SGK'nın 2021/2 sayılı Yurt Dışı Borçlanma Genelgesinde yer alır. Borç tutarını önceden görmek için sitedeki Borçlanma Hesabı aracını, başvuru adımları için Nasıl Yaparım bölümündeki "Yurt Dışı Borçlanması Nasıl Yapılır?" rehberini kullanabilirsiniz.